Gemeente Leiderdorp

U bent hier: HomeBeleidsbegrotingParagrafenParagraaf 2:...

Download als pdf

Zelf je pdf samenstellen

Geselecteerde pagina's: 0

Paragraaf 2: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

1. Inleiding

Weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de weerstandscapaciteit en alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een 'ratio weerstandsvermogen' en afgezet tegen de algemeen geldende weerstandsnorm. Die ratio geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is om tegenvallers op te vangen zonder effecten op het voorzieningenniveau.

Weerstandscapaciteit
De middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken, vormen samen de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bestaat uit algemene reserves en de post onvoorzien. Welke componenten een gemeente precies tot de weerstandscapaciteit wil rekenen, is een politieke afweging. De afweging van Leiderdorp staat in de financiële verordening 2018.

Risicomanagement
Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief gevolg voor de organisatie. De gemeente wil de risico's die ze loopt zo veel mogelijk beheersen. Dat kan door ze structureel en op systematische wijze te identificeren, prioriteren, analyseren en beoordelen. Een goed systeem van risicomanagement stelt bestuurders en managers in staat om passende beheersmaatregelen te nemen voor risico’s die het behalen van de doelstellingen van de organisatie bedreigen.

2. Risico's

Risico-overzicht
We brengen de risico's in kaart met een risicoprofiel. Dit risicoprofiel maakten we met een risicomanagementinformatiesysteem dat meerdere gemeenten gebruiken. Dit systeem brengt risico's systematisch in kaart. Vervolgens beoordelen alle afdelingen binnen de gemeente de risico's. Gebaseerd op het beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement laat het overzicht hieronder de tien grootste risico's zien. Het zijn de risico's met de hoogste bijdrage, nadat een beheersmaatregel is getroffen, aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Onderaan de tabel staat het totaalbedrag voor de overige risico’s.

Tabel 1: de 10 belangrijkste risico's

PRG

Risico (incl.gevolg)

Beheersmaatregel

Kans

Financieel gevolg (max) in €

Invloed

4

Verstrekte garantstellingen voor leningen aan diverse instellingen, kunnen niet worden afgelost. Dit risico is gestegen ten gevolge van de kredietcrisis (inclusief NHG).

Actief
Beleid is erop gericht dat er geen nieuwe garantstellingen zonder waarborg worden afgegeven.

10%

4.197.431

5,93%

3

Informatiediefstal (digitaal en papier)

Actief
Goede beveiliging (firewall). Strenge regels inzake vertrouwelijke informatie in afsluitbare papiercontainers

50%

820.000

5,93%

1

(sub)regionale samenwerking verloopt moeizaam

Actief
1. Strategie ontwikkelen voor afhakende gemeenten
2. besluitvorming op gemeentelijk en (sub)regionaal niveau afstemmen
3. investeren samenwerking en goede voorbeelden delen
4. focus houden op gezamenlijke doelen en resultaten
Acties
1. in gesprek blijven op inhoudelijke koers
2. sturing op voortgang ontwikkelingen besluitvorming

70%

500.000

5,05%

1

Transformatie van het sociaal domein krijgt onvoldoende vorm.

Actief
Inwoners en partners betrekken bij de transformatieopdracht
Actief
Samenwerking tussen teams onderling en het sociale veld stimuleren.

70%

500.000

5,02%

3

Uitvoerende samenwerkingsverbanden kunnen uitvallen

10%

2.500.000

3,62%

4

De hoogte van de algemene uitkering is onvoorspelbaar

Actief
Ter dekking van dit risico is de behoedzaamheidreserve Algemene Uitkering ingesteld. Mee- en tegenvallers worden met deze reserve verrekend.

50%

500.000

3,57%

1

De ICT-omgeving sluit in de uitvoering onvoldoende aan op wensen en behoeften van inwoners en medewerkers

Actief
1. aansluiting zoeken bij landelijk advies over informatievoorziening
2. inventarisatie betrokken systemen inclusief verwachte knelpunten
3. beginnen met veilige ict-toepassingen, bewezen technologie
Acties
1. audit tbv toets privacy en veiligheid gegevens
2. duidelijke afspraken en protocol over informatiebeveiliging en privacygegevens
3. informatievoorziening inrichten vanuit principe klant is eigenaar dossier en medewerkers hebben toegang

90%

250.000

3,24%

3

Door de aantrekkende markt bestaat de kans dat de realisatie niet binnen het budget blijft

Actief
Scherp sturen op inschrijvingen

70%

300.000

3,02%

2

Bomenziektes + plagen (eikenprocessierups/boktor): Het verloren gaan van Essen is een groot risico voor groot deel areaal

Actief
Monitoring van de bomen

80%

250.000

2,86%

2

Beschadigingen aan wegen en/of straatmeubilair

70%

250.000

2,52%

Totaal grote risico's

10.067.431

Overige risico's

16.189.011

Totaal alle risico's

26.256.442

Veranderingen in top 10 van risico’s

Ten opzichte van de jaarrekening vonden twee wijzigingen plaats in de top 10:

Uit de top 10:

  • Onvoldoende draagvlak voor nieuwe opdracht voor het welzijnswerk.

In de top 10:

  • Beschadigingen aan wegen en/of straatmeubilair.

Voor deze begroting actualiseerden we de risico's. Met als resultaat dat het totaal van alle risico's gezamenlijk licht toeneemt ten opzichte van de begroting 2018: van € 26,2 miljoen naar € 26,3 miljoen. Deze lichte stijging van het maximale risico heeft nagenoeg geen effect op het weerstandsvermogen.

Benodigde weerstandscapaciteit
Op basis van de vastgestelde risico's voerden we een risicosimulatie uit. Dit doen we omdat het reserveren van het maximale bedrag van € voor alle risico's ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. In de simulatie gingen we uit van een zekerheidspercentage van 90%. Hieruit volgt dat het met een benodigde weerstandscapaciteit van € voor 90% zeker is dat we alle eventueel optredende risico's kunnen afdekken. Alle risico's waarvoor geen of onvoldoende beheersmaatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie bepalen samen de benodigde weerstandscapaciteit.

De tabel hieronder bevat een overzicht van de meest relevante percentages en de corresponderende benodigde weerstandscapaciteit.

Tabel 2: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages

Percentage

Bedrag (€)

75%

3.991.395

80%

4.226.668

85%

4.540.993

90%

4.989.943

95%

5.797.277

3. Beschikbare weerstandscapaciteit

De weerstandscapaciteit bestaat uit algemene reserves en de post onvoorzien.

Tabel 3: Beschikbare weerstandscapaciteit

Weerstand

Capaciteit (€)

Algemene reserve

993.369

Bouw- en grondexploitaties

8.664.819

Behoedzaamheidsreserve Gemeentefonds

1.450.844

Begroting: Onvoorziene lasten

58.202

Totale weerstandscapaciteit

11.167.233

4. Weerstandsvermogen

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moeten we de relatie leggen tussen de financieel gekwantificeerde risico's met de bijbehorende benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten is:

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit

=

=

Benodigde weerstandscapaciteit

De ratio weerstandsvermogen steeg de afgelopen jaren. Dat komt door de algemene reserves die sinds 2017 behoorlijk oplopen. De ratio weerstandsvermogen is overigens niet vergelijkbaar met de ratio in de begroting 2018. In de financiële verordening 2018 is de definitie van de weerstandscapaciteit gewijzigd.

Tabel 4: Weerstandsnorm

Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

> 2.0

uitstekend

B

1.4-2.0

ruim voldoende

C

1.0-1.4

voldoende

D

0.8-1.0

matig

E

0.6-0.8

onvoldoende

F

< 0.6

ruim onvoldoende

De normtabel is ontwikkeld met de Universiteit Twente. De tabel geeft een waardering aan de berekende ratio. Onze ratio valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen.

Uitgaande van een gelijke benodigde weerstandscapaciteit en de verwachte beschikbare capaciteit zal de ratio ook de komende jaren de kwalificatie uitstekend krijgen. Het verwachte verloop van de ratio voor de komende jaren is als volgt:

Tabel 5: Prognose meerjaren

Ratio weerstandsvermogen

Ratio

Betekenis

31-12-2019

2,24

uitstekend

31-12-2020

2,77

uitstekend

31-12-2021

2,82

uitstekend

31-12-2022

2,88

uitstekend

5. Kengetallen

In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing staan vijf financiële kengetallen. Het opnemen van deze kengetallen is verplicht. Naast deze kengetallen moeten we ook een beoordeling geven van de onderlinge verhouding van deze kengetallen in relatie tot de financiële positie. De kengetallen en de beoordeling geven samen op een eenvoudige manier inzicht in de financiële positie van de gemeente. De manier waarop we de kengetallen moeten berekenen is vastgelegd in een ministeriële regeling. De VNG ontwikkelde een aantal signaalwaarden voor een grofmazige waardering van deze indicatoren. We hebben de kengetallen berekend op basis van de geprognosticeerde balans en de begroting 2019.

Tabel 5: Financiële kengetallen

Kengetallen

Realisatie

Begroting

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1a. Netto schuldquote

27,9%

47,1%

49,9%

58,9%

64,5%

66,2%

1b. Netto schuldquote gecorr. voor alle verstrekte leningen

27,3%

46,5%

49,3%

58,3%

63,8%

65,6%

2. Solvabiliteitsratio

53,3%

44,2%

40,0%

40,1%

38,4%

37,2%

3. Grondexploitatie

-9,7%

3,5%

0,3%

-1,0%

0,0%

0,0%

4. Structurele exploitatieruimte

0,9%

-3,3%

0,4%

0,2%

0,4%

0,4%

5. Gemeentelijke belastingcapaciteit

121,3%

125,4%

125,8%

125,8%

125,8%

125,8%

Voldoende

Matig

Onvoldoende

Netto schuldquote

< 100

100 > < 130

> 130

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

< 100

100 > < 130

> 130

Solvabiliteitsratio

> 50

30 < > 50

< 30

Structurele exploitatieruimte

> 0,6

0 > < 0,6

0

Grondexploitatieruimte

geen norm

Belastingscapaciteit

< 100

100 > < 120

> 120

  • De netto schuldquote vergelijkt de leningen van de gemeente (met aftrek van de geldelijke bezittingen) met de totale baten van de begroting. Deze indicator geeft inzicht in de mate waarin de begroting 'vastligt' voor rente en aflossing. In de ontwikkeling van de schuldquote zien we een substantiële toename sinds 2018. De oorzaak is enerzijds de 'afname' van de totale baten, omdat vanaf 2018 niet of in zeer geringe mate nog baten (en lasten) voor de grondexploitatie in de begroting voorkomen. Aan de andere kant zien we ook een toename van de voorgenomen investeringen volgens het investeringsplan, met de daaraan verbonden financieringsbehoefte. Tabel 5 presenteert ook de schuldquote gecorrigeerd voor de leningen die de gemeente heeft uitstaan; deze middelen vloeien immers op termijn terug. Hoewel beide indicatoren oplopen, scoort de gemeente Leiderdorp 'voldoende'.
  • De solvabiliteit geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen (balanstotaal) zijn gefinancierd uit eigen middelen (eigen vermogen). Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totaal vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen is ten opzichte van het totale vermogen (het financiële kengetal solvabiliteitsratio), hoe gezonder de gemeente. De gemeente Leiderdorp scoort volgens de VNG-signaalwaarde 'matig'. In dat licht is het belangrijk te weten dat lokale overheden de facto 'solvabiliteitsvrij' zijn en dus altijd aan de verplichtingen op lange termijn kunnen voldoen.
  • Het financiële kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de investeringen in grondposities (boekwaarde) zijn ten opzichte van de jaarlijkse baten. Voor deze indicator zijn geen signaalwaarden geformuleerd. De boekwaarde op zich zegt immer niets over de mate waarin vraag en aanbod op elkaar aansluiten en in hoeverre de investeringen dus kunnen worden terugverdiend. Vanaf 31-12-2020 is dit percentage nihil omdat er dan geen boekwaarde meer is voor grondexploitaties. Paragraaf 7 brengt hier meer duidelijkheid in.
  • De indicator structurele exploitatieruimte geeft aan hoe de structurele vrije ruimte (structurele baten min structurele lasten) zich verhoudt tot de totale begrotingsbaten. Dit laat zien in hoeverre de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen. Voor het begrotingstoezicht door de provincie is de structurele begrotingsruimte 'voldoende' wanneer deze groter is dan 0. Deze beoordeling is voor Leiderdorp maatgevend en daarom laten wij de signaalwaarden van de VNG buiten beschouwing. Wij beoordelen deze indicator dan ook als 'voldoende'.
  • De indicator belastingcapaciteit drukt uit hoe de woonlasten van een meerpersoonshuishouden (ozb, afvalstoffenheffing en rioolheffing) zich verhouden tot het gewogen landelijk gemiddelde. Hoge woonlasten ten opzichte van het landelijk gemiddelde drukken uit in hoeverre de gemeente de eigen inkomsten aanspreekt en dus ook beperkt is in het verkrijgen van extra inkomsten. Woonlasten onder het landelijk gemiddelde waardeert VNG als 'voldoende', woonlasten tussen het landelijk gemiddelde en 120% als 'matig' en woonlasten hoger dan 120% als 'onvoldoende'. De woonlasten in Leiderdorp bewegen zich rond 125% van het landelijk gemiddelde. Volgens de VNG-signaalwaarden scoren we dus 'onvoldoende'.

De indicatoren en de signaalwaarden zijn een grofmazig instrument om een uitspraak te kunnen doen over de financiële positie van een gemeente. Op basis van de signaalwaarden scoort Leiderdorp uiteenlopend van voldoende en matig tot onvoldoende. Ten opzichte van de begroting 2018 is deze score niet gewijzigd. Gelet op het uitstekende weerstandsvermogen geven deze indicatoren geen aanleiding om het beleid bij te stellen.

Ga naar boven